Liberaal Joodse Gemeente Gelderland, progressief en gastvrij.

25 augustus 2019 | 24 Av 5779

Parasja van de week

Parasja van de week

Parasjat Ekev         Deuteronomium / Devariem 7:12–11:25 

Jirat Hasjem

In de parasjat Ekev zet Mosjee zijn lange laatste toespraak tot de Benee Jisrael voort. De bejaarde leider herinnert er herhaaldelijk aan, hoe de Eeuwige het volk met machtige daden heeft beschermd, liefheeft, vruchtbaarheid van mens, land en vee zal bevorderen, het volk oproept niet bang te zijn, vijanden op de vlucht jaagt en vele andere zegeningen heeft gebracht en zal brengen. Maar hij waarschuwt  ook voortdurend geen afgoden te dienen en de geboden in acht te nemen; dat is de absolute voorwaarde voor de welvaart en de overwinningen op vijanden. De oude leider roept de herinnering op aan de lange woestijnreis, waar er vele beproevingen zijn geweest van honger en dorst, maar die waren bedoeld als test om duidelijk te maken, dat niet door brood alleen de mens leeft maar ook door de levenskracht die zijn machtige Schepper schenkt. Anders gezegd, het draait niet alleen om materiële zaken die die het lichaam nodig heeft, maar ook om ontplooiing van de ons geschonken geest. Waak voor hooghartigheid en overmoed, houdt Mosjee zijn mensen voor, want alle rijkdom valt je toe uit de hand van de Ene.   

De oude leidsman schildert nog eens de gebeurtenissen op en rond de Sinaj; de machtige stem uit het vuur, de stenen platen, de grote zonde van het gouden stierkalf, de woede van de Eeuwige, die met smeekbeden van hem, Mosjee, bewogen moet worden om het volk te sparen. Maar ook memoreert hij de wonderdaden van uitredding, dit alles om het volk de wil in te prenten om de goede weg te volgen van ontzag voor de Ene en het houden van de geboden. Aan het slot van de parasja keert Mosjee terug naar de beschrijving van het land, dat de Israëlieten op het punt staan te betreden, het land, dat vruchtbaar zal zijn en op de juiste tijden beregend zal worden. Maar als het volk afdwaalt en andere goden gaat dienen, dan zullen de hemelpoorten worden gesloten en geen regen zal er meer vallen. Deze laatste passages (Devariem 11:13-21) vormen van oudsher de tweede alinea van het dagelijkse sjema-gebed.  

De toon van waarschuwing, van vermaning om de geboden te volgen en ontzag te hebben voor de Eeuwige vormt de grondtoon van het boek Devariem. De vele geboden en verboden, de ethische zowel als de rituele, zijn onmisbaar voor de volksvorming. Ze beogen anarchistische willekeur in te perken en het recht van de sterkste te beknotten ten gunste van meer omzien naar de ander; dat vereiste een hoge psychische inspanning met name om de agressieve krachten te beheersen en erotische driften te kanaliseren. Alleen dan is een geordende en leefbare samenleving mogelijk. In de tijd van Mosjee was dit alleen te realiseren onder de onbetwistbare autoriteit van een machtige en strenge rechtvaardige God, die als extern en verheven wordt ervaren en met een mengsel van vrees en liefde benaderd moet worden. Deze ervaring met de transcendente vader-autoriteit is de essentie van de ‘Sinaj-experience’ van Mosjee en de Israëlieten. Het unieke van die ervaring is, dat dit gebiedende gezag niet een menselijke heerser was, een dictator of een vergoddelijkt persoon, die na zijn dood of ten gevolge van een coupe vervangen kon worden door een andere, die vanuit persoonlijke willekeur weer andere regels kon geven. Dit gezag kwam van een boven de tijd geheven en onzichtbare instantie, die bovendien de enige in zijn soort was, de ene God - en niet een heel pantheon –, een vader-God, die werkelijk oog had voor gerechtigheid, maar die ook compassie kende- , een God, die niet een van de amorele goden was, die spelen met het lot van de mensen.

Maar hoe gaan we nu om met de vader-God van Sinaj? Momenteel is in deze merendeels seculiere wereld het geloof in een dergelijke leidinggevende, beschermende, liefhebbende, maar rechtvaardig straffende autoriteit vrijwel verdwenen, al leeft het diep in het innerlijk vaak onbewust voort.(1). We geloven niet meer in gepersonaliseerde godheid in de hemel of in een grote regisseur, die alles vooruit bepaalt, alle goede mensen beschermt en eerlijkheid beloont en slechte daden onmiddellijk of ooit later straft of die rampspoed als test oplegt. Maar de boodschap die de waarden van liefde, rechtvaardigheid en compassie voor de ander wil wekken is ooit gehoord en als opdracht in het hart geplant en klinkt door, van generatie op generatie. In het Jodendom is de essentie gestold in de woorden van de Tora.

Misschien mag je het in de sfeer van de kabbala zo uitdrukken: de vader-God van Sinaj heeft zich teruggetrokken uit de wereldruimte en ons met zijn boodschap achtergelaten (2), ons zodoende terugwerpend op onze eigen menselijke verantwoordelijkheid. Liefdevolle bescherming, compassie en rechtvaardigheid verwachtten we niet meer uit den hoge, maar moeten we zelf aan elkaar in praktijk brengen. Tegelijk mogen we onze geest en ons hart toch niet afsluiten voor het transcendente en mogen we een principiële openheid niet prijsgeven, maar koesteren. We moeten blijven speuren naar mogelijke tekenen van Zijn werkzaamheid in de wereld en in onszelf, luisteren naar signalen van zin en opdracht en hopen op het geschenk van genade.
En we blijven in ons ochtendgebed zeggen, dat de Eeuwige één is, dwz dat uiteindelijk alle verdeeldheid, tweedeling, duizenddeling, dat alle polariteit, alle diversiteit omvat wordt door het/de Ene. En ‘het ontzag voor Zijn Naam is het begin van de wijsheid' (jirat Hasjem resjiet chochma , Misjlee/Spreuken 1:7 ) is nog steeds een uitspraak die een juiste inschatting van onze nederige positie in de kosmos bevordert. 

noten
(1) en de voedingsbodem kan zijn voor de opkomst van een absolute heerser of dictator
(2) Het begrip tsimtsoem

Rc aug 2019

 

 

Nieuws

Parasjat Ekev Deuteronomium / Devariem 7:12–11:25 Jirat Hasjem In de parasjat Ekev zet Mosjee zijn lange laatste toespraak tot de Benee Jisrael voort. De bejaarde leider herinnert er herhaaldelijk aan, hoe de Eeuwige het volk met machtige daden heeft beschermd, liefheeft, vruchtbaarheid van mens, land en vee zal bevorderen, Lees meer >>
De nieuwe 'Joods Nu' is uit met als thema Wie vindt een plek in onze kille?. Hierbij een uitgebreide versie van de bijdrage van ons lid Elco Aronstein over Over Joodse traditie(s), cultuur, religie en identiteit. Lees meer >>

augustus

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31