Liberaal Joodse Gemeente Gelderland, progressief en gastvrij.

18 juli 2019 | 15 Tammuz 5779

Parasja van de week

Parasja van de week

Parsjat Choekat                 Bamidbar 19:1 22:1

Nieuwe generaties

Over de achtendertig jaren die na de opstand van Korach (vorige parasja) zijn verlopen zegt de Tora niets, behalve dat de Israëlieten ‘lang’ in de oase Kadesj verbleven. In deze parasja Choekat neemt de Tora het verhaal van de Israëlieten weer op. Een nieuwe generatie is volwassen geworden en zal de tocht na lange jaren van stilstand weer voortzetten.  In het begin van de parasja is er veel dood. De oude generatie, die de uittocht heeft meegemaakt, is gestorven. De vertrouwde leiders zijn hoogbejaard geworden. In het eerste deel van deze parasja zal hun dood aan de orde komen. De parasja opent trouwens met het mysterieuze ritueel, dat dient om wie in contact is gekomen met een dode ritueel te reinigen met behulp van de as van een rode koe.(1) Misschien niet toevallig wordt onmiddellijk daarna de dood van Mirjam, de zuster van Mosjee, gemeld. Kort daarna ontstaat er watergebrek in de oase; de legende zegt: met Miriams dood droogde de met haar mee gereisde bron (en misschien ook haar steun en wijsheid) op (2).

Het volk klaagt steen en been. Mosjee krijgt te horen van de Eeuwige : ‘Neem de staf en roep de gemeenschap bijeen, u en ​Aharon, uw broer, en spreek voor hun ogen tot de rots, en die zal zijn water geven’. Mosjee slaat – door het dorstig en morrend volk tot het uiterste gedreven - met de staf tweemaal op de rots onder de woorden (20:12) ‘Luister, opstandig volk, zullen wij voor u uit deze rots water laten stromen?’ Het waterwonder geschiedt, maar de Eeuwige is niet erg happy met deze performance. De twee zullen het beloofde land niet mogen betreden, ‘omdat u niet in Mij geloofd hebt, en Mij voor de ogen van de Israëlieten niet ​geheiligd​ hebt’. Niet lang daarna bestijgt Aharon de berg Hor, legt zijn prachtige priesterkleding ten behoeve van zijn zoon Elazar en sterft, honderdentwintig jaar oud. Voor Mosjee zal het einde drie jaar later komen.

Wat was nu de misstap van de oude leidslieden? 
Had Mosjee niet met de staf moeten slaan, hetgeen niet was bevolen? (Rasji). Liet hij zich door woede meeslepen? Maar denk eens in, na bijna veertig jaar van wonderen en instructie gedraagt het volk zich nog steeds ongelovig en weerspannig; mag de vermoeide en hoogbejaarde leidsman, dan niet een keertje ongeduldig en boos zijn? Maar … hoe groter de man, hoe hoger de lat (Maimonides).
Ik denk in de lijn van R. Meir Simcha van Dvinsk (1843-1926) (3), dat het tekortschieten van Mosjee en Aharon elders ligt. Dat ‘spreek voor hun ogen tot de rots’ behelsde de opdracht om een geheel nieuwe generatie, die het wonder van de Rietzee en de Sinaj niet had meegemaakt, te onderwijzen in het geloof- en gedachtegoed; alleen dan zou het waterwonder pas echt betekenis krijgen. In plaats daarvan hebben ze met hun kortaangebonden ‘Luister, opstandig volk, zullen wij voor u uit deze rots water laten stromen?’ zichzelf te veel eer toegekend en het volk gedenigreerd. Ze hebben als het ware de nieuwe generatie een ‘Sinaj-experience’ onthouden.

Het levend houden van het geloofs- en gedachtegoed is een delicate en precaire opgave voor de gemeenschap, ook nu nog. Daarom is het voor de overdracht van de ene generatie op de volgende – ledor wador - belangrijk, dat de ouderen niet de kansen missen om de jongeren in hun kennis en ervaring mee te nemen. Ook grote leiders kunnen wel eens een steek laten vallen. Maar Mosjee zal nog veel goed maken, als hij in zijn laatste toespraken in het boek Devariem nog één keer zal vlammen. Dan komt ook voor hem het einde. De wisseling van de wacht is dan volbracht. Jehosjoea  staat klaar om het stokje over te nemen.

Noten

(1) Het reinigingsgebod met de as van de rode koe wordt een chok genoemd, een wet die – in tegenstellig tot veel andere geboden, die wel een (enigszins) rationele verklaring toelaten – zich aan enige rationele verklaring onttrekt, maar niettemin opvolging eist. Toch lijkt hier wel enig (antropologisch) licht op te werpen mogelijk. In de Joodse opvatting is het lichaam niet meer de persoon; de ziel of geest is er niet meer in aanwezig. Het is louter materie geworden. Om de nabestaanden hiervan te doordringen en hen niet te brengen tot het lang bij de dode verblijven alsof hij nog ergens zou leven en hen daardoor ook niet te verleiden tot het vereren van de (voor)ouders – wat een strikt verboden afgodenverering zou betekenen, die bij veel volken nog steeds voorkomt – is het lijk taboe verklaard en is een reinigingsritueel nodig geacht. Dat hiervoor een koe nodig is heeft te maken met een (misschien wel half bewust) besef, dat het dier als het ware in de plaats komt voor de persoon, die door de onvermijdelijke doorbreking van het aanrakingstaboe (omdat teraardebestelling nodig is) zijn leven heeft verspeeld.
Blijft de vraag waarom het een (smetteloze) rode koe moet zijn.
De Misjna vermeldt dat tot de verwoesting van de tweede tempel negen rode koeien zijn gevonden en gebruikt. De volgende tweeduizend jaar is er geen koe zuiver genoeg bevonden. Sommigen associëren de vondst van een rode koe die aan de eisen voldoet met de komst van de Masjieach. Of de inspanningen die zij zich getroosten om door kruisingsexperimenten alsnog een rode koe te produceren zal helpen is de vraag.

(2) Talmoed Ta’aniet 9a

(3) Rabbi Meir Simcha HaKohen van Dvinsk in zijn Toracommentaar Meshech Chochma, geparafraseerd door Rabbi Immanuel Bernstein

 RC

 

 

 

 

Nieuws

Wilt u zich een jaar lang intensief en op progessionele basis verdiepen in vaardigheden op et gebied van interreligieuze samenwerking, dan is EMOENA iets voor u. EMOENA is een uniek 18-daags leiderschapsprogramma voor mensen die stevige bruggen willen bouwen tussen hun eigen levensbeschouwelijk perspectief, de ander en de Samenleving. Het programma wordt ondersteund door o.a. het Verbond voor Progressief Jodendom in Nederland en de LJG Amsterdam Lees meer >>
Parsjat Choekat (Bamidbar 19:1 22:1) Door Rob Cassuto. Over de achtendertig jaren die na de opstand van Korach (vorige parasja) zijn verlopen zegt de Tora niets, behalve dat de Israëlieten ‘lang’ in de oase Kadesj verbleven. In deze parasja Choekat neemt de Tora het verhaal van de Israëlieten weer op. Een nieuwe generatie is volwassen geworden en zal de tocht na lange jaren van stilstand weer voortzetten. Lees meer >>
De nieuwe 'Joods Nu' is uit met als thema Wie vindt een plek in onze kille?. Hierbij een uitgebreide versie van de bijdrage van ons lid Elco Aronstein over Over Joodse traditie(s), cultuur, religie en identiteit. Lees meer >>

juli

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31