Liberaal Joodse Gemeente Gelderland, progressief en gastvrij.

21 november 2017 | 3 Kislev 5778

Sjawoeot

Sjawoeot

Sjawoeot is het feest van de Matan Tora, het geschenk van de Tora.

sinaj

Ik begin meteen met een vraag aan jullie:Is dat geschenk nu ook meteen door het volk van Israel, dat aan de voet van de berg Chorew stond  aangenomen?
Zonder aan de kawod van onze bijeenkomst af te doen: Poeriem is een belangrijker feest dan Sjawoeot; Op Sjawoeot werd de Tora op de Sinai gegeven, maar op Poeriem werd de Tora door het Joodse volk ontvangen. In de tijd van Poeriem waren er geen donder en bliksem.
 In de barre tijden van Ester en Haman moesten de Joden zelf kiezen om joods te blijven, om de Tora te bewaren en door te geven. Niet De Eeuwige neemt nu het initiatief maar Israël zelf.
En Maimonides zegt: in de Messiaanse tijd zal naast de Tora alleen nog de Megillat Ester worden gelezen.

Maar hoe zit dat dan met die bekende uitspraak in de Talmoed, tractaat Sjabbat:Sjemot 19, 17: en ze stelden zich op onderaan de berg, betachatit hehar, wat ook zou betekenen “onder de berg”, de berg die De Eeuwige over hen heen hield zeggend: als je de Tora accepteert, goed, zo niet dan is hier jullie graf!

Dat lijkt op: de Tora of je leven. Erg bedreigend. Toch, achteraf gezien, er zit toch misschien wat in, want de geschiedenis heeft bewezen, als Israël de Tora niet centraal gesteld zou hebben zou Israël, althans de stammen Juda en Benjamin,  in de nevelen van de geschiedenis zijn verdwenen zoals vrijwel alle vroegere volken. Dus dan zou het volk de Tora in die mate hebben aangenomen, dat de berg hen niet heeft verpletterd. Of hangt die berg er nog steeds?
Maar toch, al die donder en bliksem en die berg die boven je hoofd hangt en je dreigt te verpletteren, het lijkt in elkaar gezet om ons te imponeren, letterlijk te overdonderen.

 Misschien is over de mate van ontvangst toch in zijn algemeenheid weinig te zeggen.
Waarom wordt het feest niet genoemd het feest van de ontvangst van de Tora?
 vroegen de leerlingen van de wijze Rabbi Mendel van Kotsk.
 Deze antwoordt:
“op de dag waaraan het feest herinnert vond het geven plaats, maar het nemen geschiedt op elke tijd. Gegeven is aan allen in gelijke mate, maar ze hebben niet in dezelfde mate genomen”. Dat brengt de vraag wat dichterbij, op menselijke maat. Het is kennelijk een proces. Zowel op het niveau van het hele volk, alsook op het niveau van de geschiedenis, alsook op het niveau van ieder persoonlijk.

 Ik ga even verder op dat persoonlijke vlak, blijf mezelf afvragen, wat betekent dat nu, dat nemen, accepteren van de Tora, voor mij.
 Ik blijf nog steeds zitten met al die beloningen en dreigementen die vaak in kleurrijke bewoordingen geschilderd worden. De vraag blijft zich stellen:  meer naar ons toegespitst: kan acceptatie en de daarop volgende praktijk bewerkstelligt worden door wenken met  beloning of in het vooruitzicht stellen van straf ?

Ik wil hier nog even op ingaan, want dat is diep in ons verankerd, angst voor straf en hoop op beloning. Wat doen we er allemaal niet voor in openlijke of heel vaak heimelijke hoop op beloning.
Kent u dat, dat je openlijk of heimelijk hoopt dat een goede daad toch beloond wordt met wereldse lof, dank, een lang leven of al naar gelang uw referentiekader dat die goede daad wordt bijgeschreven als een plusje op uw hemelse account, zodat uw de koers van uw aandeel in de komende wereld stijgt. En die diepgewortelde angst voor het oordeel van anderen bij een misser of nalatigheid in goede werken of mitswot en ten diepste de oerangst voor algehele verstoting uit de groep of uit de komende wereld?

Jesjajahoe Leibowitz is uitgebreid ingegaan op straf en beloning in een voordracht over De Pirkee Avot , tweede Misjna. In dat artikel lees ik dat volgens een aantal Oude Wijzen, o.a. Maimonides,  de Tora rekening houdt met menselijke zwakheid en daarom hoop op beloning en angst voor straf opvoert om ons toch maar een beetje tot ware godsdienst op te voeden. Maar Leibowitz roept ook getuigenis van andere  oude wijzen  aan om aan te tonen, dat het ware loon van het doen van een mitswa de mitswa zelf is en de ware straf van het nalaten zit hem in het nalaten zelf. Eigenlijk ligt de lat dan dus hoger dan het level van straf of beloning.

 Leibowitz is scherp: al die openlijke of subtiele hopen en vrezen, ok de meeste chachamiem vinden ze niet verwerpelijk, ze zijn misschien nog ergens goed voor, er is niks mis mee zouden we tegenwoordig zeggen, maar het zijn toch illusies. De diep religieuze mens doet het zonder  die illusies. 

Ik blijf vragen:  Accepteren houdt toch in: openstellen, vrijwillig, met vertrouwen?
Ook nu heb ik veel aan een uitspraak van de Rabbi Mendel van Kotsk over de woorden van Dewariem 6, 6, waar staat: “deze woorden die ik jou vandaag als opdracht geef, zullen op je hart zijn”,  de woorden die we iedere keer uitspreken in het Sjema. Er staat:
op je hart, al lewawecha.
Rabbi Mendel zegt, “Er staat niet “in je hart”. Want het hart is bij tijden gesloten, maar die woorden liggen er bovenop, en als het zich in heilige tijden opent, vallen zij in de diepte van het hart.”Dat geeft wat adem naast de zakelijke diagnoses van Leibowitz.

Maar ja, Heilige tijden, dat klinkt wel heel verheven.
Maar laten we brutaal zijn: misschien liggen die tijden wel dichterbij dan u en ik denken.
Het sleutelwoord licht wellicht in dat krachtige woord: Sjema,….Luister.
In het luisteren ligt steeds weer het begin.
Stel je eens de schaapherder Mosje voor, afgedwaald in tot achter de bergen, alleen met zijn kudde in een onmetelijke ruimte, in een immense stilte

In de stilte van de woestijn kon de stem van de Eeuwige gehoord worden door Mosje: Mosje, Mosje! klonk het en Mosje antwoordde: hier ben ik.
Wat is dat luisteren dan? Het heeft te maken met een zo’n plek van ruimte en stilte. De natuur om ons heen kan ons helpen, maar uiteindelijk is het een plek  in onszelf, in ons binnenste, een plek buiten al onze oordelen, vooroordelen, buiten angsten voor straf en veroordeling en hoop op beloning;
Een innerlijke plek, waar we luisteren.
Ik geloof dat je niet goed kan luisteren als je gemotiveerd bent door hoop op beloning of angst voor straf of door allerlei andere motieven van vermeend eigenbelang.
Echt luisteren kan toch alleen als we zijn  op  een innerlijke plek, waarin we vrij zijn en in onze kracht, nieuwsgierig en levend. Als we daar zijn – of het nu lernend is, in het bos, in meditatie, tijdens het bidden, of voor mijn part midden in wetenschappelijk onderzoek, of in een goed gesprek - op die plek kunnen we luisterend contact krijgen met wat werkelijk essentieel is in onszelf, kunnen we vanuit die essentie misschien verbinding krijgen met de essentie van alle essentie, kan  een opening zich voordoen en ik denk aan het woord van onze rabbi van Kotsk,  God woont waar men hem binnenlaat.

Dan zullen de woorden op hun plek vallen, in ons hart en zullen gedachten, woorden en daden resoneren met wat we met enige schroom de Stem van de Eeuwige kunnen noemen. Ik denk dat dat een stem is van compassie, van chesed en rachamiem, de stem die zegt, houdt van uw naaste en zelfs van de vreemdeling, want hij is als u zelf, en niet de stem, die vervormd is door oude nomadische stamgewoonten van 3000 jaar geleden.

En dan  kunnen  we met frisse kracht in de gemeenschap treden.. zoals de herder Mosje in de stilte van de woestijn herinnerd werd aan de gemeenschap waar hij toe behoorde, het volk van Israël, waar hij nog het een en ander te doen had.
Heb je nog even?
Sluit dan je ogen of kijk ontspannen naar beneden vlak voor je. Voel hoe je lichaam op de stoel zit. Kijk of je onbevangen kan luisteren naar wat er in je omgaat, naar de woorden beelden of gevoelens die passeren en heb ook aandacht voor de stiltes die er misschien soms tussen zitten. Dat is alles. Een minuut. 

Nieuws

De LJG Gelderland organiseert al jaren lessen voor de kinderen en feesten met speciale activiteiten voor de kinderen. Over het onderwijs aan de kinderen lees meer op deze pagina. Zie de recente foto's van Poeriem 2017 onder Blik terug Lees meer >>
Eerder dit jaar heeft de Werkgroep Interreligieuze Ontmoetingen een Meeting proberen te organiseren, helaas kon deze meeting niet door gaan. Hier kunt u lezen over de uitnodiging voor zondag 26 november a.s. Lees meer >>
Zondag 3 december LJG Amsterdam 14.00 – 15.30 uur. Lees meer >>
Naar aanleiding van de spraakmakende tentoonstelling ‘Christendom en antisemitisme’ heeft Museum Sjoel Elburg een aantal sprekers uitgenodigd om over de complexe dynamiek tussen christendom en antisemitisme te spreken. Lees meer >>

september

  • <  
  •   >
z m d w d v z
 
 
 
 
 
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 

tree1

tree2