Liberaal Joodse Gemeente Gelderland, progressief en gastvrij.

20 oktober 2017 | 30 Tishri 5778

Parasja van de week

Talmoedstudie

Parasja van de week

Parasjat Beresjiet    Beresjiet/Genesis 1:1-6:8 
De bewustwording omtrent seksualiteit,, een speculatie

De nieuwe leescyclus is weer begonnen en we gaan in op het  verhaal van Adam en Eva, die ondanks het verbod de vrucht van de boom der kennis van goed en kwaad at en Adam verleidde ook te eten (Genesis hfst 3). Dit verhaal heeft diepe sporen nagelaten in de opvattingen over seksualiteit en de vrouw in de monotheïstisch godsdiensten Jodendom, christendom en islam, de vrouw als verleider tot het kwaad is diep ingebakken (geweest), zij het dat feministische theologie hier flink aan heeft gesleuteld. Mij leek het vruchtbaar eens vanuit een andere hoek het verhaal te benaderen en het te beschouwen als een herinneringspoor van een belangrijke ontdekking ooit in prehistorische tijden gedaan.

Wij kunnen ons in dit postmoderne tijdperk nauwelijks voorstellen, dat ooit de mens niet heeft geweten, dat het samengaan van man en vrouw in de seksuele gemeenschap het krijgen van een kind tot gevolg heeft, anders gezegd dat de rol van de man en zijn penis, onmisbaar is in de procreatie van nageslacht. Toch moet deze toestand van onwetendheid ooit de staat van het mensdom zijn geweest. Ooit moet hij plaats hebben gevonden, de doorbraak van het inzicht dat de mannelijke daad van opperste lust en plezier (en wellicht ook mannelijke macht) negen maanden later bij de vrouw zulk een indrukwekkend en ingrijpend gevolg had in de vorm van de geboorte van een kind. Negen maanden later, dat is een flinke tijdspanne tussen oorzaak en gevolg. Het moet een verbijsterend moment zijn geweest, een primordiale aha-erlebnis, in die prehistorie een krachttoer van causaal denken, een ‘giant step for mankind’, een ontdekking die ieder mens als kind in zijn kleuterjaren weer overdoet. Ga nog even wat verder mee in mijn antropologische fantasie: vermoedelijk was deze pionier van de menselijke wetenschap een vrouw.

Dat klinkt nog door in het paradijsverhaal van Genesis; het is Eva die de kennisvrucht plukt. Ooit deelde een Eva dit schokkende kennisfeit (de schone vrucht) met een Adam en zo werden man en vrouw uit een prereflexieve wereld geworpen in een wereld waarin zij voortaan wisten dat hun gezamenlijke seksuele daad – die in hun nu voortaan bewust waargenomen naaktheid al als kiem besloten lag – onontkoombaar verbonden was met zijn gevolg, het kind. ‘Toen gingen hun beiden de ogen open en merkten (1)  ze dat ze naakt waren. Daarom regen ze vijgenbladeren aan elkaar en maakten er lendenschorten van’ (Gen 3:7). (2)

Dat moet een menigte revolutionaire psychische en maatschappelijke gevolgen hebben gehad. Waarschijnlijk hoort daartoe een enorme statusverhoging van de man en een taboe rond de machtige procreatieve organen. In een vergrote kennisruimte daalde het besef in over de barre noodzaak om de seksuele energie te kanaliseren in het belang van betrouwbare relaties en een veilige samenleving.
 Eros moest voortaan gereguleerd worden door de geest.  De mannen ontkwamen er niet aan  hun erotische aandriften in de hand houden. Dat dit project deels gelukt is een groot wonder, of men de aanzet daartoe nu legt bij de geboden van de Eeuwige, de stem van de oervader van de horde (Freud) of bij een sociaal contract tussen de stambroeders. Waarschijnlijk speelde de ontwikkeling van taal een essentiële rol. De beheersing van de anarchistische eros is een gigantische opgave. Het was onvermijdelijk, dat die geestelijke krachttoer sporen van wrok, boosheid of angst op de bodem van de mannelijke psyche heeft achtergelaten.  De vrouw heeft in vele culturen een prijs betaald voor het feit dat de mannen hun eros met veel tegenzin hebben moeten inperken. In ruil daarvoor heeft de man in vele culturen, met name die in het middellandse zeegebied, met behulp van zijn fysieke kracht de dominante rol in relaties opgeëist.  Met haar schoonheid, haar zinnelijkheid en haar verleidelijkheid brengt de vrouw bij de man vlagen naar boven van oerherinneringen aan een prijsgegeven wereld van vrije lusten. Zo is de man gespannen tussen de pool van enerzijds uiterste zelfbeheersing  en anderzijds  op de loer liggende lusten, hetgeen vaak is uitgelopen is of dreigt uit te lopen  op een cultuur van dubbele moraal van openlijke zedigheid en verborgen lichtzinnigheid .

 Ik denk, dat niet onderschat mag worden hoezeer de laatste zeventig jaar mede de vooruitgang van de techniek van geboortebeperking, met name de pil, de oude verhoudingen in de westerse wereld op losse schroeven heeft gezet. In brede bevolkingsgroepen in het westen heeft een nieuwe interpretatie van de seksualiteit plaatsgevonden in de richting van erkenning als bron van autonome geniering in vrijere verbanden. Vaak is dat  ten goede geweest. Drukkende taboes zijn opgelost. De gelijkwaardigheid van de vrouw in recht en relatie heeft bij de meerderheid in de samenlevingen misschien nog geen volledige verwerkelijking, maar wel principiële erkenning gevonden.
De  nieuwe permissiviteit in seksuele zaken is wel flink doorgeschoten. De markt heeft zich er meester van gemaakt. Seks is prestatie geworden, tot product gemaakt  en wordt gretig gebruikt als middel om producten aan de man te brengen. Dat heeft bij veel mensen  nieuwe onzekerheden en angsten wortel doen schieten. Dat maakt dat het besef veld wint dat het nodig is om een nieuw zicht te ontwikkelen op welke plaats seksualiteit en eros in het leven inneemt. Het is goed, dat daarbij oude waarden niet in hun geheel overboord worden gegooid

noot

(1) Merkten, in het Hebreeuws staat jad’oe, letterlijk ‘wisten, kenden’ van het werkwoord jad’a, dat tevens gebruikt wordt voor het bedrijven van de geslachtsgemeenschap, vgl. Genesis 4:1:  De mens kende(jad’a) zijn vrouw Eva en ze werd zwanger en baarde Kain.
(2) De middeleeuwse commentator Radak gaat een beetje in die richting. In zijn commentaar ad hoc beschrijft hij deze passage als het bewust worden van een opkomende drang om gemeenschap te hebben, waarbij Adam een  erectie krijgt. Adam beseft, dat hij geen controle over zijn orgaan heeft. Radak beschrijft dit als een duidelijke achteruitgang t.a.v. de paradijselijke situatie en de oorzaak van schaamte.

 

Nieuws

De LJG Gelderland organiseert al jaren lessen voor de kinderen en feesten met speciale activiteiten voor de kinderen. Over het onderwijs aan de kinderen lees meer op deze pagina. Zie de recente foto's van Poeriem 2017 onder Blik terug Lees meer >>
Netzer gaat met de 12-17-jarigen dit jaar naar Berlijn! Lees meer >>
Reizen door de Tora – Van het Begin naar de Berg: Genesis en Exodus, commentaren op de parasjot van de week. Intussen is vanaf januari 2017 verkrijgbaar: het boek over de overig delen van de Tora, ‘Reizen door de Tora, van de Berg naar de Rivier, Leviticus, Numeri, Deuteronomium Lees meer >>
Wil jij diensten leren leiden? We starten een nieuwe cursus voor ba'al/ba'alat tefilla! Lees meer >>

oktober

  • <  
  •   >
z m d w d v z
1
 
2
 
3
 
4
 
5
 
6
 
7
 
8
 
9
 
10
 
11
 
12
 
13
 
14
 
15
 
16
 
17
 
18
 
19
 
20
 
21
 
22
 
23
 
24
 
25
 
26
 
27
 
28
 
29
 
30
 
31
 
 
 
 
 

tree1

tree2